Bazen sararmış bir fotoğraf, koskoca bir şehrin geçmişini anlatmaya yeter. Bir dükkânın kapısından içeri süzülen ışık, tezgâh başında çalışan bir usta, etrafında mesleğin inceliklerini öğrenen çıraklar… Ve yıllar sonra dönüp baktığımızda, o karede yalnızca bir iş yerini değil, Bilecik’in kaybolmaya yüz tutan zanaat kültürünü görürüz.
Bilecik Kent Belleği arşivinde yer alan 10 Temmuz 1941 tarihli bir fotoğraf, işte böyle bir hikâyeyi günümüze taşıyor. Fotoğrafta, İstiklal Mahallesi Saraç Sokak 12 numarada faaliyet gösteren dükkânında Sinan Erçin, “Kunduracı ve Kavaf” unvanıyla mesleğini icra ederken, yetiştirdiği çıraklarla birlikte görülüyor.
O yıllarda bir dükkân, yalnızca ekmek kapısı değildi. Aynı zamanda bir okuldu. Ustanın yanında geçirilen her gün, mesleğin bir başka inceliğini öğrenmek; el emeğini, sabrı ve iş ahlakını kuşaktan kuşağa aktarmak demekti.
Sinan Usta’nın tezgâhı da böyle bir okuldu.
Ayakkabının derisine şekil verirken yalnızca bir meslek öğretilmiyor, yılların birikimi genç ellere emanet ediliyordu. Çünkü Ahilik kültüründe ustalık, yalnızca işi iyi yapmakla tamamlanmazdı. Dürüstlük, güven, alın teri, helal kazanç ve dayanışma da bu mesleğin ayrılmaz parçalarıydı.
Sinan Erçin’in yetiştirdiği çıraklar arasında kendi oğlu Hüseyin Sami Erçin de vardı. Baba, yılların emeğiyle öğrendiği zanaatın inceliklerini oğluna aktardı. Tezgâhın başında geçen günler, zamanla bir baba-oğul hikâyesinden çok daha büyük bir mirasa dönüştü.
Hüseyin Sami Erçin, babasından öğrendiği kunduracılık mesleğini uzun yıllar sürdürdü. Böylece bir ustanın elinden çıkan zanaat, bir sonraki kuşağın ellerinde yaşamaya devam etti.
Bugün 1941 yılına ait o fotoğrafa bakıldığında, aradan geçen onlarca yılın yalnızca takvim yapraklarını değiştirmediği görülüyor. O günlerde sokakların sesine karışan çekiç sesleri, deri kokusu ve ustaların öğütleri artık geçmişin hatıralarında kaldı.
Bir zamanlar Bilecik sokaklarında hayatın doğal bir parçası olan kunduracılık ve benzeri zanaatlar, bugün ne yazık ki eski yaygınlığını koruyamıyor. Usta-çırak ilişkisiyle kuşaktan kuşağa aktarılan mesleklerin temsilcileri giderek azalırken, geçmişten kalan her fotoğraf ve her hatıra da ayrı bir anlam kazanıyor.
Belki de bu yüzden, Kent Belleği arşivinde saklanan bu kare yalnızca 1941 yılından kalmış bir fotoğraf değil. Aynı zamanda Bilecik’in çalışma kültürüne, esnaflık geleneğine ve Ahilik anlayışına açılan küçük bir pencere.
Saraç Sokak’ta bir dükkân…
Tezgâhının başında bir usta…
Yanında mesleğin inceliklerini öğrenen çıraklar…
Ve o ustanın ardından aynı zanaatı sürdüren bir evlat…
Yıllar geçiyor, dükkânların tabelaları değişiyor, sokakların çehresi yenileniyor. Ancak bazı hikâyeler, fotoğrafların sessizliğinde yaşamaya devam ediyor.
Bugün Ahilik Haftası vesilesiyle o fotoğrafa baktığımızda, aslında geçmişten bugüne uzanan bir öğüdü de yeniden hatırlıyoruz: Bir meslek, ancak emekle öğrenilir; bir gelenek ise ancak gelecek kuşaklara aktarılırsa yaşar.
Bilecik Kent Belleği’nin arşivinden günümüze ulaşan bu anlamlı kare, Sinan Usta’dan Hüseyin Sami Erçin’e uzanan bir zanaat yolculuğunu anlatırken, aynı zamanda Ahilik kültürünün temelinde yer alan ustalık, emek, dayanışma ve meslek ahlakını da hatırlatıyor.
Ahilik geleneğini yaşatan, alın teriyle ekmeğini kazanan ve bildiğini kendisinden sonra gelenlere aktaran tüm esnaf ve zanaatkârların Ahilik Haftası kutlu olsun.
Belki de o eski dükkânlardan bugün geriye çok az şey kaldı. Ama bir ustanın çırağına bıraktığı meslek, bir babanın oğluna öğrettiği zanaat ve bir şehrin hafızasında saklanan o fotoğraf hâlâ bize aynı şeyi söylüyor:
Bazı meslekler kaybolsa da ustaların bıraktığı iz, şehrin hafızasından kolay kolay silinmiyor.
