Bugün Bilecik'in sokaklarında dolaşırken geçmişin izlerini taşıyan pek çok mesleği hatırlamak mümkün. Ancak öyle bir zanaat var ki yalnızca bir geçim kapısı değil, aynı zamanda şehrin tarihine, ekonomisine ve askerî ihtiyaçlarına da dokunmuş: Debbağlık, yani deri işleme sanatı...
Osmanlı Devleti'nin doğuşuna tanıklık eden Bilecik, yüzyıllar boyunca el sanatları ve üretim kültürüyle de öne çıktı. Bu üretim geleneğinin önemli parçalarından biri olan tabakhaneler, derinin zahmetli bir yolculuk sonunda kullanıma hazır hâle getirildiği emek merkezleriydi.
TABAKHANE DERESİ’NDE YÜKSELEN EMEK
Eski Bilecik'in üretim hayatında tabakhanelerin önemli bir yeri vardı. Deri işleme atölyeleri, su ihtiyacının karşılanması ve üretim sırasında ortaya çıkan ağır kokuların yerleşim alanlarından uzak tutulması amacıyla dere çevresinde kuruluyordu.
Bilecik'teki tabakhaneler de Tabakhane Deresi çevresinde konumlanmıştı. Geçmişe ilişkin anlatımlarda bu bölgede 15'ten fazla tabakhanenin bulunduğundan söz ediliyor.
Deri işlemek kolay bir iş değildi. Hayvan derilerinin temizlenmesi, yumuşatılması, tabaklanması ve kullanılabilir hâle getirilmesi uzun ve zahmetli aşamalardan geçiyordu. Usta ellerde işlenen deriler, zamanla günlük yaşamın ve askerî ihtiyaçların vazgeçilmez ürünlerine dönüşüyordu.
ÇARIKTAN ASKERÎ KOŞUM TAKIMLARINA
Osmanlı döneminde deri ürünleri yalnızca günlük yaşamda kullanılan eşyalar değildi. Ordunun ihtiyaçlarının karşılanmasında da önemli bir yere sahipti.
Bilecik gibi tabakhaneciliğin geliştiği merkezlerde halkın kullandığı çarık ve mestlerin yanı sıra askerî personelin ihtiyaç duyduğu deri malzemeler ve hayvanlar için koşum takımları da hazırlanıyordu.
Bu yönüyle Bilecik'teki tabakhaneler, yalnızca yerel ekonomiye katkı sağlayan işletmeler değil, aynı zamanda dönemin üretim ve tedarik düzeninin önemli halkalarından biriydi.
BİR ŞEHRİN HAFIZASINDA YAŞAYAN TANIKLIK
Bilecik'in tabakhane geçmişine ışık tutan önemli kaynaklardan biri de Öğretmen Semiha Göncü'nün anılarını aktardığı belgeler olarak gösteriliyor.
Bu hatıralar, geçmişte Bilecik'te nasıl bir üretim hayatı bulunduğunu ve tabakhanelerin şehir yaşamındaki yerini anlamak açısından değer taşıyor.
Bugün belki Tabakhane Deresi'nin çevresinde eski ustaların deri işlediği günlerin sesleri duyulmuyor. Deri kokusuna karışan emek, ustaların ellerinde şekillenen çarıklar ve askerî ihtiyaçlar için hazırlanan malzemeler artık geçmişin hatıraları arasında.
Ancak Bilecik'in tarihine bakıldığında, bu zanaatın şehrin üretim kültüründe bıraktığı izler hâlâ önemini koruyor.
